به گزارش کیش فردا، دکتر سیدحسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در نشست بررسی مسائل و برنامه‌های حوزه سلامت اجتماعی در جزیره کیش، با تأکید بر ضرورت همکاری بین‌بخشی برای کاهش آسیب‌های اجتماعی گفت: مسائل اجتماعی با اقدامات جزیره‌ای و محدود به یک دستگاه حل نمی‌شوند و برای دستیابی به نتایج مؤثر، باید ظرفیت همه نهادها و سازمان‌های مسئول در قالب برنامه‌ای مشترک به کار گرفته شود.
وی با اشاره به جایگاه سازمان بهزیستی در نظام سلامت اجتماعی کشور اظهار کرد: قانون تأسیس سازمان بهزیستی از ظرفیت‌های گسترده‌ای در حوزه پیشگیری برخوردار است و این سازمان می‌تواند از پیش از تولد تا پایان زندگی در سطوح مختلف پیشگیری فعالیت کند. به گفته وی، بهزیستی از مجموعه‌ای که در ابتدا بیشتر با رویکرد حمایتی شناخته می‌شد، به سازمانی با بیش از ۱۷۰ فعالیت و مسئولیت‌های گسترده در حوزه سلامت اجتماعی تبدیل شده است.
موسوی چلک افزود: توسعه مسئولیت‌های بهزیستی نشان‌دهنده افزایش اعتماد به این سازمان در سیاست‌گذاری اجتماعی است، اما باید پذیرفت که هیچ دستگاهی به‌تنهایی قادر به حل مسائل اجتماعی نیست. آنچه اهمیت دارد، هماهنگی میان دستگاه‌ها و تبدیل سیاست‌ها و برنامه‌ها به نتایجی ملموس در زندگی مردم است.
وی با بیان اینکه وضعیت مطلوب جامعه باید در بهبود شرایط زندگی و حال مردم نمود پیدا کند، تصریح کرد: فارغ از اینکه کدام دستگاه مسئولیت اصلی یک حوزه را بر عهده دارد، همه ظرفیت‌های موجود باید در نهایت به ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر شود.
تدوین شناسنامه اجتماعی کیش؛ نخستین گام برای برنامه‌ریزی مؤثر
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، شناسایی دقیق مسائل اجتماعی کیش را نخستین گام برای تدوین برنامه‌های مؤثر دانست و گفت: لازم است با همکاری منطقه آزاد کیش و همه دستگاه‌های دولتی و غیردولتی، نظام مسائل اجتماعی جزیره بر اساس شواهد، داده‌ها و آمارهای معتبر تدوین شود.
وی تأکید کرد: در این فرایند، صرف ارائه آمار کافی نیست؛ بلکه باید عوامل کیفی و ریشه‌های شکل‌گیری مسائل نیز بررسی شوند تا مشخص شود هر مشکل چرا به وجود آمده و چه مداخلاتی برای کاهش آن ضرورت دارد.
موسوی چلک پیشنهاد کرد شناسنامه اجتماعی کیش با مشارکت همه مجموعه‌های مرتبط تهیه شود و در کنار شناسایی مسائل، ظرفیت‌های موجود، خدمات قابل ارائه هر دستگاه و خلأهای خدماتی نیز مشخص شود.
وی افزود: پس از تدوین این شناسنامه، باید بر اساس اولویت‌های شناسایی‌شده، بسته‌ای کوتاه‌مدت برای پاسخ‌گویی به شرایط فعلی و برنامه‌ای عملیاتی با زمان‌بندی مشخص تدوین شود. به گفته وی، افزایش مدت‌زمان تعلیق و فشارهای اجتماعی می‌تواند پیامدهای روانی و اجتماعی را تشدید کند؛ بنابراین، برنامه‌ریزی برای پاسخ‌گویی به این شرایط باید با جدیت دنبال شود.
او پیشنهاد داد پیش‌نویس این بسته تا اواخر آذرماه آماده شود و در نشستی با حضور مسئولان و دستگاه‌های مرتبط، درباره اقدامات اجرایی، مسئولیت‌ها و نحوه پیگیری آن تصمیم‌گیری شود.
آمادگی بهزیستی برای پوشش کامل گروه‌های هدف
موسوی چلک با اشاره به آمادگی سازمان بهزیستی برای تقویت خدمات در منطقه آزاد کیش گفت: باید گروه‌های هدف و نیازهای آنان به‌صورت دقیق شناسایی شوند و برای هر گروه، برنامه‌ای روشن با مسئولیت مشخص و پوشش قابل سنجش در نظر گرفته شود.
وی از جمله محورهای قابل پیگیری را شناسایی و حمایت از کودکان بازمانده از تحصیل، پوشش زنان سرپرست خانوار واجد شرایط حمایت، توسعه مشاوره پیش از ازدواج و ارائه خدمات آموزشی و روان‌شناختی عنوان کرد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد: اگر کودک بازمانده از تحصیل یا زن سرپرست خانواری در کیش نیازمند حمایت باشد، باید وضعیت او در نظام خدمات مشخص شود و برای ارائه خدمت به او برنامه‌ریزی صورت گیرد. همچنین در حوزه مشاوره پیش از ازدواج، می‌توان با شناسایی افراد واجد شرایط، زمینه پوشش کامل خدمات مورد نیاز را فراهم کرد.
وی افزود: هدف این است که برنامه‌ها از سطح اعلام آمادگی فراتر بروند و به تعهداتی مشخص و قابل ارزیابی تبدیل شوند؛ به‌گونه‌ای که تعداد افراد نیازمند، نوع خدمت، دستگاه مسئول و میزان پوشش خدمات روشن باشد.
پیشگیری از خودکشی با پیگیری مستمر و نظام ارجاع مشخص
موسوی چلک با اشاره به اهمیت پیشگیری از خودکشی، بر ضرورت اجرای برنامه‌های منسجم و پیگیری افراد در معرض خطر تأکید کرد و گفت: اقدامات مرتبط با پیشگیری از خودکشی نباید به مداخلات مقطعی محدود شود، بلکه پیگیری پس از مداخله و استمرار حمایت از افراد نیز باید در برنامه‌ها جایگاه مشخصی داشته باشد.
وی با اشاره به تدوین برنامه‌ای ملی با مشارکت سازمان بهزیستی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت کشور، وزارت بهداشت، آموزش‌وپرورش، وزارت ورزش و دیگر نهادهای تخصصی اظهار کرد: این برنامه در شورای اجتماعی کشور تصویب شده و اجرای آن در دستور کار قرار گرفته است. به گفته وی، امکان بهره‌گیری از این تجربه در کیش نیز وجود دارد.
او با اشاره به تجربه پیگیری افرادی که با خطوط مشاوره و اورژانس اجتماعی تماس گرفته‌اند، افزود: پیگیری پس از مداخله می‌تواند در شناسایی دوباره افراد در معرض خطر و کاهش احتمال تکرار اقدام مؤثر باشد. موسوی چلک همچنین از کاهش ۱۳ درصدی خودکشی در چارچوب برنامه پیگیری اجراشده در تهران خبر داد و گفت این تجربه به تدوین برنامه‌ای عملیاتی منجر شده که اکنون در ۱۶ استان در حال اجراست.
وی پیشنهاد کرد افراد دارای افکار خودکشی یا سابقه اقدام در کیش نیز با همکاری حوزه‌های مشاوره و اورژانس اجتماعی، در چارچوب نظام ارجاع و پیگیری مستمر تحت پوشش قرار گیرند.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در ادامه، نظام ارجاع را یکی از ارکان اصلی خدمات سلامت روان و اجتماعی دانست و گفت: باید مشخص باشد در هر موقعیت، کدام دستگاه و کدام متخصص مسئول مداخله اولیه است و در چه شرایطی فرد باید به خدمات روان‌پزشکی، مشاوره‌ای، آموزشی یا حمایتی ارجاع داده شود.
مدارس؛ ظرفیت مهم پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی
موسوی چلک با تأکید بر نقش آموزش‌وپرورش در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اظهار کرد: مدرسه و خانواده از مهم‌ترین بسترهای شناسایی و رسیدگی به مشکلات کودکان و نوجوانان هستند و برنامه‌های حمایتی باید با رعایت مسئولیت‌ها و ضوابط قانونی و با همکاری نزدیک آموزش‌وپرورش اجرا شوند.
وی با اشاره به تجربه همکاری سازمان بهزیستی با آموزش‌وپرورش در زمینه حمایت از کودکان و مقابله با کودک‌آزاری گفت: برنامه‌هایی مانند نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان (نماد) ظرفیت‌هایی برای تقویت مداخلات اجتماعی در محیط آموزشی ایجاد کرده‌اند؛ با این حال، توسعه خدمات مددکاری اجتماعی در مدارس همچنان یکی از نیازهای جدی نظام آموزشی است.
او با اشاره به تجربه برخی کشورها در استقرار مددکاران اجتماعی در مدارس افزود: ارائه خدمات روانی و اجتماعی در محیط آموزشی می‌تواند دسترسی کودکان و خانواده‌ها به حمایت‌های تخصصی را تسهیل کند.
موسوی چلک اعلام کرد سازمان بهزیستی آمادگی دارد با همکاری آموزش‌وپرورش کیش، خدمات آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت تاب‌آوری روانی و آموزش خانواده را برای دانش‌آموزان، والدین و معلمان توسعه دهد.
وی تأکید کرد: استفاده از ظرفیت اجتماعی آموزش‌وپرورش و هماهنگی آن با خدمات بهزیستی می‌تواند در شناسایی زودهنگام مشکلات و کاهش آسیب‌های اجتماعی نقش مؤثری داشته باشد.
خانواده‌محوری و محله‌محوری؛ محور ارائه خدمات اجتماعی
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با تشریح رویکرد این سازمان در ارائه خدمات گفت: سیاست بهزیستی حرکت به سمت خانواده‌محوری و محله‌محوری و پرهیز از تمرکز صرف بر مراکز خدماتی است.
وی افزود: خدمات اجتماعی باید تا حد امکان در دسترس مردم و در محیط زندگی آنان ارائه شود؛ زیرا حمایت از خانواده و تقویت شبکه‌های محلی، زمینه مناسبی برای پیشگیری از آسیب‌ها و افزایش اثربخشی مداخلات فراهم می‌کند.
موسوی چلک با اشاره به ظرفیت گروه‌های محلی، تسهیلگران اجتماعی، همیاران سلامت روان، برنامه‌های توان‌بخشی مبتنی بر جامعه و گروه‌های مردمی اظهار کرد: این ظرفیت‌ها می‌توانند در شناسایی نیازهای محلات و ارائه حمایت‌های متناسب با شرایط هر خانواده نقش‌آفرین باشند.
وی همچنین با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در حوزه اعتیاد و همکاری با نیروی انتظامی در زمینه مددکاری اجتماعی و مداخله در بحران گفت: تجربه‌های ارزشمندی در حوزه خدمات اجتماعی کشور وجود دارد که لازم است ضمن تقویت و توسعه آن‌ها، نتایج و دستاوردهایشان نیز بهتر معرفی شود.
تأکید بر مشارکت مردم و سازمان‌های غیردولتی
موسوی چلک، سازمان‌های مردم‌نهاد، مراکز غیردولتی و گروه‌های داوطلب را از ظرفیت‌های مهم ارائه خدمات اجتماعی دانست و گفت: بخش قابل توجهی از خدمات سازمان بهزیستی با مشارکت مراکز غیردولتی ارائه می‌شود و استفاده هدفمند از ظرفیت بخش خصوصی و مردم می‌تواند به توسعه دامنه خدمات کمک کند.
وی با اشاره به مشارکت مردم و گروه‌های داوطلب در شرایط بحرانی اظهار کرد: تجربه‌های اخیر نشان داده است که مردم در زمان بحران ظرفیت قابل توجهی برای همیاری و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر دارند و این مشارکت باید به شکلی پایدار و هدفمند در برنامه‌های اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
او افزود: مردم شایسته دریافت خدمات مناسب و بدون منت هستند و اگر در جایی مطالبه یا اعتراضی مطرح می‌شود، دستگاه‌های مسئول باید بررسی کنند که چه موانعی در مسیر ارائه خدمات وجود داشته است.
موسوی چلک تأکید کرد: در اجرای برنامه‌های اجتماعی نباید تصور شود که ورود یک دستگاه به یک موضوع، مسئولیت سایر نهادها را پایان می‌دهد؛ بلکه همه دستگاه‌ها باید خود را در برابر نتیجه نهایی مسئول بدانند و برای حل مسائل، همکاری واقعی داشته باشند.
نشاط اجتماعی؛ حلقه گمشده زندگی فردی و جمعی
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت توجه به نشاط اجتماعی در کنار سایر برنامه‌های سلامت روان و اجتماعی تأکید کرد و گفت: ایجاد فرصت‌های شادمانه جمعی در شرایط کنونی اهمیت ویژه‌ای دارد و باید از ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی و بومی برای تقویت نشاط در جامعه استفاده شود.
وی با بیان اینکه شادی صرفاً به معنای خندیدن نیست، افزود: مشارکت اجتماعی، برگزاری رویدادهای فرهنگی، توجه به آیین‌های بومی و ایجاد فرصت‌هایی برای ارتباط و تعامل مثبت میان مردم می‌تواند به بهبود حال جامعه کمک کند.
موسوی چلک پیشنهاد کرد در بسته عملیاتی سلامت اجتماعی کیش، برنامه‌ای مشخص برای افزایش نشاط اجتماعی نیز پیش‌بینی شود و ظرفیت‌های فرهنگی و مردمی جزیره برای اجرای آن به کار گرفته شود.
اعلام آمادگی بهزیستی برای همکاری در اجرای برنامه‌های کیش
موسوی چلک در جمع‌بندی سخنان خود، بر ضرورت تبدیل پیشنهادها به برنامه‌هایی دقیق، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی تأکید کرد و گفت: سازمان بهزیستی آمادگی دارد از ظرفیت‌های خود در حوزه سلامت اجتماعی برای گسترش و پوشش خدمات در منطقه آزاد کیش استفاده کند.
وی افزود: در برنامه‌ریزی‌ها باید گروه‌های هدف، تعداد افراد نیازمند خدمت، نوع حمایت، مسئولیت هر دستگاه و شیوه نظارت بر اجرای برنامه به‌صورت روشن تعیین شود. چنین رویکردی علاوه بر افزایش رضایت مردم، به استفاده مؤثرتر از منابع و ارزیابی نتایج اقدامات کمک خواهد کرد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در پایان با تأکید بر لزوم همکاری همه دستگاه‌ها تصریح کرد: موفقیت برنامه‌های اجتماعی زمانی محقق می‌شود که نهادهای مسئول به جای فعالیت‌های پراکنده، در کنار یکدیگر و با پذیرش مسئولیت مشترک برای بهبود کیفیت زندگی مردم تلاش کنند؛ رویکردی که می‌تواند زمینه‌ساز توسعه خدمات فراگیر و اثربخش سلامت اجتماعی در جزیره کیش باشد.
نظر شما